Czym właściwie jest dział spadku? Jakie ma znaczenie w kontekście nabycia spadku i dlaczego jest tak istotny dla uporządkowania spraw majątkowych po zmarłym?
W niniejszym artykule wyjaśniamy podstawowe pojęcia związane z działem spadku, omawiamy różnice między nabyciem spadku a jego podziałem, a także wskazujemy, jakie kroki należy podjąć, aby skutecznie przeprowadzić tę procedurę.
Co to jest spadek?
Spadek to ogół praw i obowiązków o charakterze majątkowych należących do osoby zmarłej (spadkodawcy) w chwili jej śmierci. Innymi słowy, to co zmarły posiadał (różnego rodzaju majątek), ale także jego długi.
Z tą chwilą prawa te i obowiązki przechodzą na osoby powołane do dziedziczenia, czyli na spadkobierców.
Powołanie do dziedziczenia może wynikać z:
- Ustawy (a dokładnie kodeksu cywilnego, która reguluje porządek dziedziczenia lub
- z testamentu, w którym spadkodawca ustala porządek dziedziczenia mocą swojej woli.
Jeżeli spadkobiercą jest jedna osoba, nabywa ona spadek w całości.
Jeżeli jest kilka osób powołanych do dziedziczenia (np. małżonek i dzieci), cały spadek objęty jest wspólnością majątkową spadkobierców. Każdy ze spadkobierców pozostaje współwłaścicielem stosownie do udziałów wynikających z konkretnego porządku dziedziczenia (ustawowego lub testamentowego).
Ten udział spadkodawcy w spadku określa się mianem schedy spadkowej.
Jak uzyskać prawo do spadku?
Stwierdzenia nabycia spadku można dokonać na dwóch drogach:
- sądowego stwierdzenia nabycia spadku oraz
- notarialnego poświadczenia dziedziczenia.
Sądowe nabycie spadku następuje na wniosek osoby uprawnionej, którą może być każdy z powołanych spadkobierców, a także wierzyciel spadkodawcy, po dokonaniu zajęcia tego uprawnienia. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia kto spadek dziedziczy i w jakich częściach (w jakim ułamku). Sądowe stwierdzenie nabycia spadku staje się wiążące po uprawomocnieniu wydanego postanowienia.
Sprawdź, jak długo trwa sprawa w sądzie o zniesienie współwłasności
Notarialnego poświadczenia dziedziczenia dokonuje notariusz w formie aktu notarialnego. Poświadczenie to jest wiążące po dokonaniu rejestracji tego aktu w specjalnie prowadzonym rejestrze.
Dział spadku — definicja
Dział spadku polega na podziale zniesieniu tej wspólności majątkowej, jaką jest spadek. Poszczególni spadkobiercy stają się właścicielami przyznanych im składników majątkowych należących do spadku (albo spłaty równoważącej te składniki).
Np. Zmarły wdowiec pozostawił po sobie mieszkanie z kredytem hipotecznym oraz samochód. Każdy z dwojga dzieci — spadkobierców jest „udziałowcem” zarówno w mieszkaniu i samochodzie, jak i w długu. Na podstawie działu spadku spadkobiercy mogą ustalić, że jednemu przypadnie mieszkanie z długiem, a drugiemu samochód (albo szereg innych konfiguracji, o czym będzie mowa w dalszych artykułach).
Dział spadku może nastąpić na mocy umowy zawartej pomiędzy wszystkimi spadkobiercami albo na mocy postanowienia sądu wydanego na wniosek któregokolwiek ze spadkobierców.
Czym się różni nabycie spadku od działu spadku?
Jaka jest zatem różnica między nabyciem spadku a działem spadku?
Przy nabyciu spadku spadkobierca nabywa tylko „ułamek” w całości majątku zmarłego (oraz w jego/jej długach). Dopiero dział spadku powoduje, że konkretny składnik (w tamtym przykładzie mieszkanie lub samochód) będzie własnością konkretnego spadkobiercy.
Co za tym idzie, do czasu działu spadku co do zasady ograniczona jest możliwość sprzedaży przez jednego ze spadkobierców (bez zgody drugiego) swojego udziału we własności mieszkania czy samochodu (można natomiast zbyć całość praw do spadku, o tym będzie mowa w innym artykule).
Zgodnie bowiem z art. 1036 kodeksu cywilnego:
Spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku.
Jak wygląda zniesienie współwłasności nieruchomości przez sąd?
Dział spadku, zarówno sądowy jak i umowny może zostać dokonany tylko wtedy, kiedy uprzednio zostanie urzędowo stwierdzone, kto jest powołany do dziedziczenia spadku.
Jeżeli nie nastąpiło stwierdzenie nabycia spadku przez sąd ani nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, a złożono wniosek o dokonanie działu spadku, sąd dokonuje stwierdzenia nabycia spadku, wstrzymując się z postępowaniem o dział do czasu uprawomocnienia się wydanego postanowienia.
Dział spadku — podsumowanie
W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku dokonuje się urzędowego ustalenia, kto dziedziczy spadek i w jakich częściach (ułamkach), a w postępowaniu o dział spadku przydziela się ustalonym w ten sposób spadkobiercom własność konkretnych przedmiotów wchodzących w skład spadku.
Jan Górski
adwokat
dr Michał Górski
adwokat
Zdjęcie: Anastase Maragos, Florian Schmidinger
***
Zniesienie współwłasności – wyodrębnienie nowych lokali
W dzisiejszym artykule odpowiemy na pytanie jak przebiega wyodrębnienie nowych lokali przy zniesieniu współwłasności.
Sposobem zniesienia współwłasności przez podział nieruchomości, o którym mowa w art. 211 k.c. jest także ustanowienie odrębnej własności lokali.
Ustawa o własności lokali w art. 8 preferuje umowną formę ustanawiania odrębnej własności lokali, dopuszczając w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 11 także możliwość jej ustanowienia z mocy [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }